Romanya’da şirket kuran veya ticari faaliyette bulunmayı planlayan Türk girişimcilerin karşılaşacağı en önemli kurumlardan biri ANAF’tır. Vergi kaydının takip edilmesi, beyannamelerin gönderilmesi, elektronik faturaların sisteme iletilmesi ve vergi borçlarının ödenmesi gibi birçok işlem ANAF üzerinden yürütülür. Bu nedenle şirketin ticaret siciline kaydedilmesi kadar ANAF nezdindeki yükümlülüklerinin düzenli şekilde yerine getirilmesi de önem taşır.
Romanya’daki vergi işlemleri büyük ölçüde dijital ortama aktarılmıştır. Ancak sistemin dijital olması, işlemlerin kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez. Şirketin vergi statüsüne uygun beyannamelerin hazırlanması, resmî bildirimlerin kontrol edilmesi ve değişen mevzuatın takip edilmesi gerekir. Özellikle Romanya dışında yaşayan şirket sahipleri, işlemleri tamamen muhasebeciye bırakmak yerine temel kavramları ve kontrol edilmesi gereken noktaları bilmelidir.
ANAF Nedir ve Hangi Görevleri Yürütür?
ANAF, Romence adıyla “Agenția Națională de Administrare Fiscală”, Romanya Ulusal Vergi İdaresi anlamına gelir. Türkiye’deki Gelir İdaresi Başkanlığına benzer görevler üstlenen kurum; vergi mükelleflerinin kaydını takip eder, beyannameleri kabul eder, vergi borçlarını tahakkuk ettirir ve ödemeleri denetler. Şirketlerin kurumlar vergisi, mikro işletme vergisi, KDV, ücret vergileri ve stopaj gibi mali yükümlülükleri ANAF sisteminde izlenir.
ANAF yalnızca vergi tahsil eden bir kurum değildir. Mükelleflere ait verilerin karşılaştırılması, elektronik belgelerin kontrolü, vergi incelemelerinin yürütülmesi ve mevzuata aykırı durumlar için ceza uygulanması da kurumun görevleri arasındadır. Şirketin verdiği beyannameler ile banka hareketleri, faturalar, çalışan bildirimleri ve diğer elektronik kayıtlar arasında uyumsuzluk bulunması durumunda ANAF açıklama veya ek belge talep edebilir.
| ANAF işlemi | Kapsamı |
|---|---|
| Vergi kaydı | Şirketin vergi statüsünün tanımlanması |
| Beyanname işlemleri | Vergi ve bilgilendirme beyannamelerinin alınması |
| Vergi tahsilatı | Tahakkuk eden borçların ve gecikmelerin takibi |
| Elektronik sistemler | SPV, RO e-Factura, SAF-T ve diğer dijital uygulamalar |
| Denetim | Beyan ve belgelerin mevzuata uygunluğunun incelenmesi |
ANAF ile Romanya Ticaret Sicili ONRC Arasındaki Farklar
ANAF ile ONRC, Romanya’da şirket sahibi olan kişilerin en sık karşılaştığı iki ayrı kurumdur. ONRC, yani Romanya Ulusal Ticaret Sicili Ofisi, şirketin hukuki kuruluş ve sicil işlemlerini yürütür. Şirket unvanının alınması, ana sözleşmenin kaydedilmesi, CAEN faaliyet kodlarının belirlenmesi, şirket adresinin tescili, müdür veya ortak değişiklikleri gibi işlemler ONRC’nin görev alanındadır.
ANAF ise şirket kurulduktan sonra ortaya çıkan vergi yükümlülükleriyle ilgilenir. Şirketin kuruluş sürecinde verilen CUI, işletmenin resmî tanımlayıcı numarasıdır ve vergi işlemlerinde de kullanılır. Ancak CUI alınmış olması, tüm vergi işlemlerinin tamamlandığı anlamına gelmez. KDV kaydı, vergi rejimi, çalışanlara ilişkin yükümlülükler ve elektronik beyan sistemleri şirketin durumuna göre ayrıca takip edilmelidir.
| Kurum | Temel görevi | Örnek işlemler |
| ONRC | Ticaret sicili ve şirket kayıtları | Kuruluş, unvan, adres, ortak, müdür ve CAEN değişikliği |
| ANAF | Vergi idaresi ve mali denetim | Beyanname, KDV, vergi ödemesi, e-Factura ve inceleme |
Türk Girişimciler ANAF ile Hangi İşlemlerde Karşılaşır?
Türk girişimciler ANAF ile ilk olarak şirketin vergi profilinin oluşturulması ve gerekli elektronik yetkilendirmelerin yapılması sırasında karşılaşır. Kuruluşun ardından şirketin hangi vergi rejimine tabi olduğu, KDV mükellefiyetinin bulunup bulunmadığı ve çalışan istihdam edilip edilmeyeceği belirlenir. Şirketin faaliyet alanı, cirosu, müşteri yapısı ve Romanya ya da Avrupa Birliği içerisinde gerçekleştirdiği işlemler, verilmesi gereken beyannameleri doğrudan etkiler.
Sonraki süreçte ANAF işlemleri şirketin düzenli mali işleyişinin bir parçası haline gelir. Faturaların sisteme iletilmesi, vergi beyannamelerinin gönderilmesi, borçların ödenmesi ve SPV üzerinden gelen yazıların takip edilmesi gerekir. Şirket kuruluş aşamasında olan girişimciler, konu hakkında daha geniş bilgi edinmek için Romanya’da şirket kurmak rehberini de inceleyebilir.
Türk girişimcilerin en sık karşılaşacağı işlemler şunlardır:
- SPV hesabının oluşturulması ve yetkilendirilmesi
- Nitelikli elektronik imza tanımlanması
- Vergi beyannamelerinin elektronik olarak gönderilmesi
- RO e-Factura sisteminin kullanılması
- KDV ve Avrupa Birliği içi işlemlerin bildirilmesi
- Vergi borçlarının ve ödeme vadelerinin takip edilmesi
- ANAF tarafından gönderilen tebligatların cevaplandırılması
SPV Kaydı, Dijital İmza ve Çevrim İçi ANAF İşlemleri
SPV, “Spațiul Privat Virtual” ifadesinin kısaltmasıdır ve ANAF’ın mükelleflere sunduğu çevrim içi işlem alanıdır. Şirket adına gönderilen belgeler, vergi borçları, beyannameler, ödeme bilgileri ve resmî bildirimler bu sistem üzerinden takip edilebilir. ANAF, SPV’yi ücretsiz ve sürekli erişilebilen bir hizmet olarak tanımlamaktadır. Bu nedenle SPV hesabı, Romanya’daki bir şirketin dijital vergi dairesi hesabı olarak düşünülebilir.
Tüzel kişiler adına işlem yapılabilmesi için çoğunlukla nitelikli elektronik sertifika kullanılır. Sertifika şirketin yasal temsilcisine, yetkilendirilmiş bir kişiye veya muhasebeciye ait olabilir. Muhasebeciye yetki verilmiş olsa bile şirket sahibinin SPV bildirimlerinin kim tarafından ve ne sıklıkla kontrol edildiğini bilmesi gerekir. Dijital imzanın süresinin dolması veya yetkinin sona ermesi, beyanname gönderimini ve resmî yazılara erişimi aksatabilir.
RO e-Factura, SAF-T ve Diğer Dijital Vergi Sistemleri
RO e-Factura, faturaların yapılandırılmış elektronik veri biçiminde Romanya’nın ulusal fatura sistemine iletilmesini sağlayan uygulamadır. Bir faturanın PDF olarak hazırlanıp müşteriye e-posta yoluyla gönderilmesi, tek başına RO e-Factura yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez. Faturanın mevzuata uygun formatta oluşturulması, sistem üzerinden gönderilmesi ve ANAF tarafından alınan yanıtın kontrol edilmesi gerekir. E-fatura kapsamı ve gönderim süreleri mevzuat değişikliklerinden etkilenebildiği için güncel kurallar takip edilmelidir.
SAF-T ise işletmenin muhasebe ve vergi kayıtlarının standart bir elektronik dosya aracılığıyla ANAF’a sunulmasını sağlayan raporlama sistemidir. Romanya’da bu bildirim D406 beyannamesiyle ilişkilidir ve yükümlülük kapsamına giren şirketler için önemli bir veri kaynağı oluşturur. Bunun dışında mal taşımacılığında kullanılan RO e-Transport ve KDV verilerinin karşılaştırılmasına yardımcı olan RO e-TVA gibi sistemler de bulunmaktadır. Her şirket bütün sistemlere aynı şekilde tabi olmadığından, kapsam faaliyet türüne ve gerçekleştirilen işlemlere göre belirlenmelidir.
Romanya’da Vergi Beyannamesi, KDV ve Ödeme Yükümlülükleri
Romanya’da bir şirketin vermesi gereken beyannameler, seçilen veya tabi olunan vergi rejimine göre değişir. Mikro işletme vergisi, kurumlar vergisi, KDV, çalışan ücretleri, sosyal güvenlik kesintileri ve temettü ödemeleri farklı bildirimler doğurabilir. Şirketin belirli bir dönemde satış yapmamış olması da beyanname yükümlülüğünün kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Faaliyeti bulunmayan işletmelerin dahi kendi vergi statülerine göre sıfır veya bilgilendirme amaçlı bildirim yapması gerekebilir.
KDV işlemleri özellikle Avrupa Birliği ülkelerindeki müşterilerle veya tedarikçilerle çalışan şirketler açısından dikkatle ele alınmalıdır. Romanya içi satışlar, AB içi mal teslimleri, hizmet satışları, ithalat ve ihracat aynı KDV uygulamasına tabi değildir. Vergi oranları, kayıt sınırları ve beyan süreleri değişebildiğinden muhasebe planı güncel düzenlemelere göre hazırlanmalıdır. ANAF, yürürlükteki beyannameleri ve açıklamalarını resmî sayfasında yayımlamaktadır. Detay: ANAF beyanname ve form listesi
| Yükümlülük | Dikkat edilmesi gereken konu |
| Vergi beyannamesi | Şirketin vergi rejimi ve beyan dönemi |
| KDV bildirimi | KDV kaydı ve işlemin gerçekleştirildiği ülke |
| Çalışan bildirimleri | Maaş, gelir vergisi ve sosyal güvenlik kesintileri |
| Temettü işlemleri | Dağıtım kararı, stopaj ve ortakların vergi durumu |
| Vergi ödemeleri | Doğru ANAF hesabı, açıklama ve son ödeme tarihi |
| Bilgilendirme formları | İşlem türüne göre gereken ek bildirimler |
ANAF Denetimleri, Tebligatlar ve Yaygın Hatalar
ANAF tarafından SPV üzerinden gönderilen her mesaj doğrudan vergi incelemesi anlamına gelmez. Kurum eksik bir beyanname, birbirini tutmayan veriler, gecikmiş ödeme veya açıklanması gereken bir işlem hakkında bildirim gönderebilir. Bununla birlikte resmî yazılarda belirtilen cevap ve belge sunma süreleri önemlidir. Bildirimin zamanında görülmemesi, basit bir açıklama talebinin cezalı veya daha kapsamlı bir sürece dönüşmesine neden olabilir.
Türk girişimcilerin yaptığı en yaygın hata, bütün mali sorumluluğun muhasebeciye devredildiğini düşünmektir. Muhasebeci beyannameleri hazırlasa da belgelerin zamanında teslim edilmesi, şirket bilgilerinin güncel tutulması ve ödemelerin gerçekleştirilmesi şirket yönetiminin sorumluluğundadır. Düzenli aylık kontrol yapılması, hem gecikme cezalarını hem de yıl sonunda ortaya çıkabilecek kayıt uyuşmazlıklarını önemli ölçüde azaltır. ANAF ayrıca vergi incelemelerine ilişkin güncel bilgilendirmeleri resmî internet sitesinde yayımlamaktadır. Kaynak: ANAF vergi incelemesi bilgilendirmeleri
En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- SPV hesabındaki bildirimleri düzenli kontrol etmemek
- Faturaları yasal süre içinde RO e-Factura sistemine göndermemek
- Muhasebeciye banka hareketlerini ve gider belgelerini eksik iletmek
- Şirket adresi, müdür veya faaliyet değişikliklerini güncellememek
- KDV kaydı ile AB içi KDV işlemlerini birbirine karıştırmak
- Ödeme yaparken yanlış vergi hesabını veya açıklamayı kullanmak
- Elektronik imza süresinin dolduğunu geç fark etmek
- Faaliyet bulunmayan dönemlerde beyanname gerekmeyeceğini düşünmek
ANAF Hakkında Merak Edilenler
ANAF işlemlerinin büyük bölümü elektronik ortamda yürütülebildiği için şirket sahibinin sürekli Romanya’da bulunması şart değildir. Nitelikli elektronik sertifika, SPV hesabı ve usulüne uygun yetkilendirilmiş bir muhasebeci aracılığıyla birçok işlem uzaktan tamamlanabilir. Ancak banka, noter, kimlik doğrulama veya özel bir inceleme süreci için şirket yetkilisinin fiziken bulunması ya da ek vekâletname düzenlemesi istenebilir.
Şirket adına SPV işlemlerini muhasebeci yürütebilir; fakat şirket sahibi vergi borçlarının, beyannamelerin ve gelen bildirimlerin düzenli kontrol edildiğinden emin olmalıdır. ANAF işlemlerinde kullanılan resmî dil Rumencedir. Bu nedenle vergi yazılarının yanlış yorumlanmaması için Romence bilen bir muhasebeci, mali danışman veya gerektiğinde tercüman desteğiyle hareket edilmesi daha güvenli olacaktır.
